تعریف مارش

فرهنگ دانشگاهی :
راهپیمائی / قدم رو / قدم برداری / گام نظامی / حرکت سرباز وار / موسیقی مخصوص پیشروی / حرکت منظم و یکنواخت / راهپیمائی کردن

فرهنگ عمید :روش / رفتار / گام / جـای پا / راهپیمـائی / سرمـد راه / آهنگی که گام حـرکت سـربازان نـواخـته می شود .

دایرةالمعارف موسیقی کهن ایران :
مارش با ریتم ( ) مارش نظامی

مارش با ریتم ( ) مارش عزا

اصطلاح موسیقی
در اصطلاح موسیقی به موسیقی هائی که به منظور ایجاد هماهنگی در حرکتهای مختلف و زمانهای مختلف برای دسته جنگجویان تولید می شود اطلاق می گردد .
اصطلاح نظامی
در اصطلاح نظامی به قراردادهای نظامی که به صورت موسیقی نواخته می شود و در جهت تهییج احساس جنگجویی نیروهای خودی کمک می کند .



پارامترهای موثر در تولید موسیقی مارش

1- چیدمان سازها
2- هویت جغرافیائی و فرهنگی موسیقی
3- هویت نظامی موسیقی
4- نحوه اجرا
5- نحوه پخش موسیقی
6- عصر تولید مارش و ویژگیهای زمانی
7- زمان پخش مارش
8- موقعیت جنگی مربوطه
9- کاربرد مارش


زمان کاربردهای موسیقی

وقایع و عملیات جنگ وقایع مربوط به جنگ تشریفات
آموزش سوگ آرا
رزمایش بزم آرا
رزم سور آرا
دفاع یاد آرا
حمله
فتح
شهادت
شکست
عقب نشینی


موسیقی نظامی

این نوع موسیقی برای تحریک حس میهن پرستی ، ایجاد احساسات خاص وطن خواهی ، ایجاد شجاعت ، تهور و غرور ملی ساخته می شود .
در موسیقی نظامی از سازهایی استفاده می شوند که صدای آنها بلند و رسا و مهیب و باوقار و پرشکوه باشند و نشاط و نیرو زائی آن قابل لمس باشد یک ارکستر نظامی دارای آلات مختلف موسیقی است که به سه نوع تقسیم می شوند :
1- آلات چوبی
2- آلات مسی ( برنجی )
3- آلات ضربی ( کوبه ای )
این نوع مـوسیقی اگر تـنها بـوسیله سـازهای مـسی اجـرا گردد به‌ آن مـوسیقی فانفار (Fanfare) می گویند .
( اطلاعات جامع موسیقی ـ بهرام نفری )

گروه های نظامی و رژه
گروههای نظامی و رژه و ارتش در حال حاضر سازهای اصلی خود را همانند هورن ، تروپست ، طبلها و سنـجها دارا می باشـند که در ارتش های کـهن برای عـلامت دادن و بالا بردن روحیه بکار می رفته است . گروههای مدرن شامل سازهای متنوع و وسییع از قبیل سازهای بادی و چوبی و برنجی و سازهای کوبه ای و طبلها ، وظیفه موسیقیایی بسیار سخت و دقیقی دارند وسازگاری مناسبی برای نواختن آهنگها و سرودهای مردمی و رایج به خوبی مارشهای نظامی را نیز دارند .
( البته در کشورهای مختلف بسته به نوع فرهنگ کشورها از سازهای فولکور خود نیز در مارش ها و موسیقی های نظامی استفاده می کنند بعنوان مثال کشور ایرلند که از نی انبان که ساز محلی این کشور می باشد در موسیقی های نظامی خود استفاده می کنند ) .
در یک دسته کوچک نظامی 30 نوازنده وجود دارند که سازهای برنجی در جولی طبلی در مرکز وساز بادی چوبی در عقب دسته جای می گیرند . لازم به ذکر است که سازهای زهی بدلیل سختی در نواختن و مشکل حمل ونقل در ارکستر نظامی وجود ندارند .
( ساز شناسی ، سازهای ارکستر سمفونیک و دورانهای تاریخ ـ ‌م سبکی )


سیر تاریخی موسیقی نظامی در دوره هخامنشیان

در زمان هخامنشیان به علت پهناوری و وسعت زیاد ایران که بخش عظیمی از دنیای آن زمان را در برداشت این امپراطوری نیازمند تدوین قانون مدنی خاص بود که متاسثر از قدرت روحی و معنوی این امپـراطوری می شد و قبـل از هر چیز به ارتشی مجهز و نیرومند با روحیه ای بسیار قوی احتیاج داشت .
از آن جا که موسیقی از شرایط اجتماعی و اقتصادی کشور برمی خاست به علت کشور گشایی ها رزم ها و جنگهای پی در پی پادشاهان ، موسیقی به سازمانهای حکومتی راه یافت در اثر همین جنگها سرودهای حماسی و جنگی ساخته شد .
در کتـاب خصـال کـورش آمده است : در زمان کورش سپاه او با صدای شیپور حاضر باش آماده می شدند . کورش کبیر به هنگام حمله به ارتش آشور بنا بر عادت خود سرودی آغاز کرد که سپاهیان با صدایی بلند و با احترام و ادب زیاد دنبال آن را خواندند و چون سرود به پایان رسید آزاد مردان با قـدمهای مساوی و با نظـم تمـام به راه افتادند و در جای دیگر در جنگ با سربازان سیری می نویسد : کورش طوری از کشته شدن طبری و طالشی مغموم گردید که بعد از جنگ برای مرگ آن سربازان سرود عزا ترنم کرد و این عمان سرودی است که در دوره های بعد به اسم مرگ سیاوش خوانده شد و ایرانیان در هر سوگواری بزرگی آن را ترنم کردند .
( تاریخ موسیقی ایران ـ روح انگیز راهگانی )

تاریخی موسیقی نظامی در زمان مادها
موسیقی نظامی قبل از هخامنشیان در پیکارها به منظور تهییج سپاهیان و مرعوب ساختن دشمنان و همچنین به نیت برقراری انتظامی در یورش ها و گریزها و تدابیر دیگر جنگی از آلات موسیقی بادی و کوبه ای پر صدا مانند انواع بوق ها و طبلها استفاده می شد .
با توجه به کتب تاریخی در این دوره موسیقی نظامی همچون سایر ادوار تاریخی نمی توانست گسترش چندانی داشته باشد . چرا که حکومت مادها و سرزمین تحت سیطره آنها وسعت چندانی نداشت و فاقد درگیرها و یورش ها و کشورگشایی ها بود .
به قول رگیرشمن مورخ فرانسوی پیدایش تمدن مادها از آمیزش کوچندگانی آریایی و ساکنین بویم فلات ایران صورت گرفته است که ظاهرا از تاریخ خونیی برخوردار نبود و این ترکیب و اختلاط تاریخی بدون جنگ و خونریزی اتفاق افتاده است از این رو دلیلی برای گسترش موسیقی نظامی وجود نداشت و ضرورت آن احساس نمی شد به این دلایل سرودهای مذهبی ( بر اساس اوستا ) به زندگی خود ادامه داد .
( ‌تاریخ موسیقی ایران ـ روح انگیز راهگانی )
سیر تاریخی موسیقی نظامی در آئین زرتشت
در ایران قبل از اسلام رسم نقاره زدن یا نوبت زدن ( نواختن سازهای رزمی در چندین نوبت به منظور آگاه ساختن مردم از اوقات مختلف روز از جمله طلوع خورشید ، نیمروز ، غروب و نیمه شب ) رایج بوده است .
نواختن نقاره در این چهار مرحله به منظور یاد آوری برگزاری نماز در آئین زرتشت بوده است که با سازهایی که موسیقی الحان را می نواختند می بایست روزی چهار بار آفتاب را ستایش وماه و آب را نیایش می کردند .

سیر تاریخی موسیقی نظامی در دوران ساسانیان
موسیـقی نظـامی این دوره به دلایل ایجـاد خـوف و هـراس در دل دشمن و تقویت روحیه و دلیر و بی باکی سربازان که تقریبا بدون سلاح به جنگ ومبازره می پرداختند از اهمیت خاصی برخوردار بوده است .
اهمیت نوازندگان موسیقی نظامی را هم طراز با پایداری و نگاهداری درفش فرماندهی دانسته اند زیرا به علت کمبود امکانات فرمانده در کشاکش جنگ قادر به رساندن پیام به سربازان خود نبود ، بلکه این فرمانها را از طریق صدای موسیقی رزمی به گوش سربازان می رساند ، بطوریکه نوای هر ساز مفهوم خاصی داشت مثلا شیپور مفهوم حمله و طبل بیانگر تعقیب و سازهای دیگر به همین روش مفهوم فرمان فرمانده را القاء‌ می کردند در نتبجه تعدادی از افراد موسیقی نظامی در واحد فرماندهی انجام وظیفه می کردند . مهمترین سازهای این دوره طبل و بوق و سنج ( سازهای رومی ) و کوس و شیپور بوده است .
( تاریخ موسیقی ایران ـ روح انگیز راهگانی )

تاسیس مدرسه موسیقی نظام در دوره ناصر الدین شاه
شعبه موزیک دارالفنون به هنگامی که ناصر الدین شاه به حکومت رسید بر اساس تقاضا و پیشنهاد میزرا تقی خان امیر کبیر وزیر کاردان خود تاسیس شد .
در سال 1235 دو کارشناس موزیک نظام به نامهای بوسکه و رویون از فرانسه به ایران آمدند و به تشکیل دسته موزیک سلطنتی به روش فرانسه در ایران پرداختند بدین ترتیب نخستین گام در جهت رواج موسیقی غربی و تاصیر گذاری آن بر موسیقی ایران نهاده شد .
بوسکه بعد از دوسال راهی فرانسه شد و رویون رئیس مدرسه موزیک شد و تا آخر عمر این سمت را حفظ کرد . بعدها شخصی بنام مارکو ایتالیائی که نوازنده قره نی بود مدتی دسته دوم موزیک سلطنتی را زیر نظر داشت پس از او تا چند سال دسته موزیک نظام تعطیل گردید .


در دوره ناصر الدین شاه درموارد زیر موزیک نظام نواخته می شد :
1- روزهای عید سرود سلام ایران که لومر فرانسوی ساخته بود
2- سفرهای ییلاقی شاه
3- در آئین های رسمی دربار ( شرفیابی سفرای کشورهای خارجه )
4- تعزیه های تکیه دولت
5- هر روز یک ساعت پیش از غروب